Co to jest stopa procentowa przy kredytach, lokatach i kontach oszczędnościowych?

  • 24 Wrz 2020
  • 11 min. czytania
  • Komentarze(0)
Stopa procentowa jest kosztem kapitału, który musisz ponieść, jeżeli pożyczasz od kogoś pieniądze. Jeżeli to ty jesteś pożyczkodawcą, to dostaniesz procent pożyczonej sumy. Możesz się z tym spotkać, zaciągając kredyt w banku albo zakładając lokatę. Podane w ofercie oprocentowanie to właśnie stopa procentowa, od której zależy z jednej strony koszt kredytu, a z drugiej twój zarobek na lokacie terminowej zakładanej w wybranej instytucji.
Co to jest stopa procentowa przy kredytach, lokatach i kontach oszczędnościowych?

O procentach wiele mówi się w kontekście rynku finansowego oraz oferty banków. Stopa procentowa jest bardzo ważną kwestią podczas wybierania oferty kredytowej – z pewnością będziesz wówczas szukać takiej propozycji kredytowej, w przypadku której owa stopa procentowa będzie jak najniższa, ponieważ wpłynie to znacznie na poziom całkowitych kosztów kredytowania.

Warto zaznaczyć przy tym, że z odwrotną sytuacją spotkasz się, jeśli będziesz chciał skorzystać z lokaty lub konta oszczędnościowego. Wówczas w kręgu twojego zainteresowania znajdą się oferty z możliwie jak najwyższym oprocentowaniem. Zwróć uwagę na to, czym w istocie jest stopa procentowa i jak należy ją interpretować w różnych sytuacjach.

Co to jest stopa procentowa?

W wielu przypadkach podczas przeglądania różnych ofert i dokumentów bankowych zobaczysz wzmianki o stopie procentowej. Definicja stopy procentowej wskazuje, że jest to koszt kapitału, inaczej jego cena, przysługująca posiadaczowi kapitału z tytułu udostępniania go innym na określony czas. Koszt ten najczęściej jest wyrażony jako procent od pożyczonej sumy i podawany w ujęciu rocznym.

Skoro wiesz już, co to jest stopa procentowa, powinieneś mieć jeszcze świadomość, w jakich sytuacjach znajduje ona zastosowanie i czy zawsze oznacza dokładnie to samo.

Nie tylko dla ciebie, jako kredytobiorcy czy osoby, która zamierza złożyć pieniądze na lokacie czy koncie oszczędnościowym, stopa procentowa będzie miała znaczenie. Pełni ona również bardzo ważną funkcję w analizie makroekonomicznej. Jest kluczowym parametrem na rynkach finansowych. Dla inwestora lub kredytodawcy stopa procentowa jest poziomem wynagrodzenia otrzymywanym za rezygnację z dysponowania swoim kapitałem. To także cena, jaką trzeba zapłacić za pozyskanie pieniędzy, jeśli występujesz w roli kredytobiorcy. Płacą ją również te podmioty, które pozyskują od innych aktywa o dużej płynności.

Co wpływa na wysokość stóp procentowych?

Z pewnością zauważyłeś, że stopa stopie procentowej nierówna. Oprocentowanie może różnić się w zależności od sytuacji na rynku i różnych czynników, które są związane z dłużnikiem. Dla ciebie, jako klienta banku, ważne jest, by dostać możliwie najniższą stopę procentową kredytu lub pożyczki, a jednocześnie możliwie jak najwyższą dla depozytu terminowego, np. tradycyjnej lokaty bankowej.

Na wysokość stóp procentowych ustalanych przez banki dla wszelkiego rodzaju zobowiązań kredytowych wpływ mają;

  • główne stopy procentowe NBP;
  • scoring kredytowy – czyli ocena ryzyka i zdolności kredytowej klienta;
  • okres kredytowania – czas, w którym zobowiązany będziesz do spłaty zaciągniętej pożyczki;
  • wskaźnik długu do dochodu klienta.

Można pokusić się o stwierdzenie, że stopa procentowa zależy od sytuacji na rynku i kilku czynników związanych z dłużnikiem. Jeśli masz dobrą zdolność kredytową i historię kredytowania w BIK-u, to przy sprzyjających warunkach rynkowych możesz otrzymać ofertę na kredyt z niższą stopą procentową, wpływającą na wysokość naliczanych ci odsetek od udzielanego zobowiązania.

Stopy procentowe w Polsce

Pod pojęciem stóp procentowych w Polsce powinieneś rozumieć stopy banku centralnego, inaczej stopy Narodowego Banku Polskiego. Ich cechą charakterystyczną jest to, że ustala je Rada Polityki Pieniężnej (RPP) dla transakcji realizowanych z bankami komercyjnymi.

Wysokość głównych stóp procentowych w Polsce ma wpływ na stopy komercyjne stosowane przez banki m.in. przy udzielaniu pożyczek, kredytów gotówkowych, kredytów hipotecznych oraz przy kształtowaniu ofert na lokaty terminowe.

Stopy procentowe banku centralnego są podstawowym instrumentem polityki fiskalnej realizowanej przez NBP. RPP wyznacza co miesiąc ich wysokość zgodnie z Ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku o Narodowym Banku Polskim. Stanowi bowiem organ decyzyjny banku centralnego.

Wśród głównych stóp procentowych ustalanych przez RPP, które wpływają zarówno na wysokość oprocentowania transakcji realizowanych na rynku depozytowo-kredytowym, pieniężnym, jak i na oprocentowanie transakcji banków komercyjnych z osobami fizycznymi czy przedsiębiorstwami, wymienić należy:

  • stopę referencyjną,
  • stopę redyskontową,
  • stopę depozytową,
  • stopą lombardową,
  • dyskonta weksli.

Referencyjna stopa procentowa określa minimalną cenę, po jakiej bank centralny organizuje i wykonuje operacje otwartego rynku na rynku międzybankowym. Operacje te polegają na zakupie lub sprzedaży przez bank centralny krótkoterminowych papierów wartościowych w celu przywrócenia równowagi na rynku.

Stopa depozytowa określa oprocentowanie jednodniowych depozytów składanych w banku centralnym przez banki komercyjne i określa minimalne oprocentowanie na rynku. Bazują na niej między innymi banki przy ustalaniu oprocentowania oferowanego w związku z lokatami terminowymi.

Kolejną stopą ustalaną przez RPP jest stopa redyskontowa, która określa cenę, po jakiej bank centralny skupuje weksle od banków komercyjnych, nabyte wcześniej przez banki komercyjne od swoich klientów.

Stopa lombardowa wskazuje oprocentowanie, po którym bank centralny udziela kredytu lombardowego bankom komercyjnym. Warto przy tym powiedzieć, że takich kredytów udziela się pod zastaw papierów wartościowych i jedynie wtedy, gdy panuje trudna sytuacja na rynku pieniężnym.

Stopa dyskonta weksli jest naliczana, kiedy bank centralny przyjmuje od banków komercyjnych wcześniej dyskontowane weksle. Jest to stopa, która nie ma większego znaczenia w kształtowaniu polityki monetarnej przez Narodowy Bank Polski.

We wrześniu 2020 roku wartość głównych stóp procentowych ustalanych przez RPP przedstawiała się następująco:

  • stopa referencyjna – 0,10 proc.,
  • stopa lombardowa – 0,50 proc.,
  • stopa depozytowa – 0 proc.,
  • stopa redyskonta weksli – 0,11 proc.,
  • stopa dyskontowa weksli – 0,12 proc.

To może Cię zainteresować: RPP obniżyła stopy procentowe - jak to wpłynie na Twoje lokaty i kredyty? >>

Rodzaje stóp procentowych

Istnieją 3 główne kategorie, według których można podzielić stopy procentowe:

  • nominalna – to kwota całkowitej płatności, jakiej można oczekiwać z tytułu udzielonej pożyczki;
  • czysta – przychód, którego można oczekiwać w przypadku inwestycji z brakiem ryzyka i inflacji;
  • rzeczywista – nominalna stopa procentowa pomniejszona o oczekiwany poziom stopy inflacji.

Możesz też wziąć pod uwagę inne kryteria podziału stóp procentowych występujących w Polsce.

Podstawowe stopy procentowe w produktach finansowych

Przy ustalaniu ofert produktów finansowych banki stosują podstawowe stopy procentowe. Można do nich zaliczyć szeroką grupę rynkowych stóp procentowych, inaczej stóp kredytów międzybankowych. To podstawowe stopy, z jakich korzystają banki przy określaniu oprocentowania kredytów i depozytów na rynku międzybankowym oraz oprocentowania kredytów oraz depozytów, jakie banki przyjmują i których udzielają klientom. Odnosi się to do wspominanej już nominalnej stopy procentowej, ale wskazywane są przy tym również realna stopa procentowa oraz efektywna stopa procentowa.

Na podstawie wymienionych powyżej stóp rynkowych banki posługują się stopą podstawową, która stanowi bazę do wyliczenia oprocentowania kredytów i lokat bankowych czy innych depozytów.

Wyróżnia się kilka rodzajów rynkowych stóp procentowych, istotnych np. przy wyliczaniu oprocentowania kredytów hipotecznych:

  • WIBOR – Warsaw Interbank Offer Rate – roczna stopa procentowa, po jakiej bank jest skłonny udzielić kredytu innemu bankowi;
  • WIBID – Warsaw Interbank Offer Bid Rate – roczna stopa procentowa, którą bank jest gotów zapłacić za środki przyjęte w depozyt od innych banków;
  • LIBOR – London Interbank Offered Rate – rynkowa stopa procentowa depozytów, jakie oferowane są na rynku międzybankowym w Londynie w Wielkiej Brytanii, ustalana jest na podstawie pięciu walut;
  • EURIBOR – Euro Interbank Offered Rate – rynkowa stopa procentowa depozytów oraz kredytów, jakie oferowane są na rynku międzybankowym w strefie euro, publikowana przez FBE Federation Bancaire de L`Union Europeeenne w Brukseli.

Jednocześnie każda ze wspominanych rocznych stóp procentowych może być publikowana w odniesieniu do różnych okresów:

  • O/N – overnight – depozyty jednodniowe, które otwierane są w dniu zawarcia transakcji;
  • T/N – tomorrow/next – depozyty jednodniowe, które otwierane są w pierwszym dniu roboczym przypadającym po zawarciu transakcji;
  • SW – 1 tydzień;
  • 1M – 1 miesiąc;
  • 3M – 3 miesiące;
  • 6M – 6 miesięcy;
  • 9M – 9 miesięcy;
  • 12M – 1 rok.

Nowe stawki rynkowych stóp procentowych, takich jak WIBOR, obliczane są w każdy dzień roboczy o godzinie 11. Ustalane są jako średnia arytmetyczna spośród zgłoszonych stóp przez banki. W Polsce upoważnienie do obliczania stawek WIBOR i WIBID ma Agencja Reutera.

Stopa procentowa kredytu

Najczęściej przy zaciąganiu kredytów i pożyczek konsumenci mają do czynienia z pojęciem stopy procentowej. Szukasz takich ofert, w których oprocentowanie jest najniższe i zwracasz uwagę na poziom stóp procentowych stosowanych w ofertach poszczególnych banków. Oprocentowanie przy kredycie pokazuje ci, według jakiej stawki w okresie kredytowania będą naliczane stanowiące zarobek banku odsetki od kredytu.

Instytucje kredytujące mogą stosować stałe lub zmienne stopy procentowe przy ustalaniu oprocentowania zobowiązań. Realną stopę procentową kredytu, czyli stopę kosztów, określa jednak roczna rzeczywista stopa oprocentowania kredytu hipotecznego czy gotówkowego.

Ekonomiści w kontekście oprocentowania kredytów i pożyczek wyróżniają realną i nominalną stopę procentową. Nominalna stopa procentowa jest równoznaczna z ustalonym przez bank w umowie kredytowej oprocentowaniem umownym. Ma to wpływ na to, ile jako kredytobiorca zapłacisz bankowi za uzyskanie środków finansowych. Realna stopa procentowa kredytu obliczana jest poprzez odjęcie stopy inflacji od stopy nominalnej. Stopa inflacji z kolei jest miarą spadku siły nabywczej pieniądza w czasie.

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania kredytu ujmuje wszystkie koszty kredytowe, z jakimi masz do czynienia, będąc kredytobiorcą. Jest to więc nie tylko oprocentowanie kredytu, według którego bank naliczy ci co miesiąc odsetki, ale również prowizje, opłaty i inne koszty związane z zobowiązaniem.

Dla szybkiego rozróżnienia względem siebie nominalnej i rzeczywistej, realnej stopy procentowej można powiedzieć, że nominalna nie uwzględnia inflacji, a realna to stopa nominalna pomniejszona o stopę inflacji, czyli uwzględniająca procent wzrostu średniego poziomu cen.

Dowiedz się więcej o oprocentowaniu stałym lub zmiennym >>

Stopa procentowa lokaty

Przy wyborze oferty lokaty bankowej lub innego depozytu zwróć uwagę na wysokość stopy procentowej. Oznacza ona stopę dochodu wypłacanego klientowi w związku z powierzeniem bankowi określonej kwoty pieniędzy na z góry ustalony czas. Masz kapitał i chcesz oszczędzać bezpiecznie na lokacie bankowej? Wybierz ofertę z możliwie jak najwyższym oprocentowaniem depozytu.

W kontekście oprocentowania depozytów można mówić o efektywnej rocznej stopie procentowej. Co to jest? To stopa rocznego oprocentowania depozytów odpowiadająca danej stropie oprocentowania składowego. Jej wysokość uzależniona jest od nominalnej stopy procentowej oraz od okresów, w jakich następuje kapitalizacja odsetek na lokacie. Efektywna stopa procentowa wskazuje, o ile procent zwiększy się wartość twojego kapitału złożonego na lokacie w ciągu kolejnego roku.

Stopa procentowa ubezpieczenia

Kolejnym pojęciem łączącym się ze stopami procentowymi są stopy związane z ubezpieczeniami społecznymi w ZUS (Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych). ZUS ustala w każdym roku składkowym, który rozpoczyna się 1 kwietnia, a kończy po 12 miesiącach, tj. 31 marca, wartość stóp procentowych składek na ubezpieczenie wypadkowe. Ustala je w korespondencji do grup działalności zgodnie z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 roku w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków.

Stopa procentowa składek na ubezpieczenie wypadkowe w okresie od 1 kwietnia 2020 roku do 31 marca 2021 roku wnosi 1,67 proc. dla płatników, którzy zgłaszają do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych i niepodlegających wpisowi do rejestru REGON.

Zmiany stóp procentowych – jaki mają wpływ na gospodarkę i przeciętnego Kowalskiego?

Stopy procentowe NBP zmieniają się okresowo, w związku z sytuacją gospodarczą w kraju. Czy ty sam będziesz jednak odczuwać takie zmiany? Niestety tak – jeśli jesteś kredytobiorcą, to wzrost lub obniżka stóp procentowych wpływają na koszty zobowiązań.

Podobnie jest w przypadku oprocentowania lokat bankowych lub kont oszczędnościowych. Obniżka głównie stopy depozytowej powoduje, że bank nie będzie ci w stanie zaoferować wysokiego oprocentowania na lokacie i mniej na niej zarobisz. Najkorzystniejsza sytuacja z punktu widzenia kredytobiorców jest wtedy, gdy Rada Polityki Pieniężnej zmniejsza stopy procentowe, pod warunkiem jednak, że mają oni kredyt z oprocentowaniem zmiennym, a najczęściej właśnie to ma miejsce.

Nie oczekuj, że twój kredyt o zmiennym oprocentowaniu natychmiast stanieje po tym, jak RPP obniży główne stopy procentowe. Nie dzieje się to tak szybko. Wzrost lub spadek oprocentowania w związku ze zmianami stóp procentowych uzależniony jest od zapisów umowy kredytowej. Jeśli znajdziesz w niej informację, że np. oprocentowanie twojego zobowiązania oparte jest na stawce WIBOR 3M, to zmiana tego parametru jest dokonywana raz na 3 miesiące, czyli co kwartał, i dopiero wtedy możesz otrzymać nowy harmonogram spłaty z obniżonym oprocentowaniem.

Analogicznie przy lokatach i kontach oszczędnościowych podniesienie stopy depozytowej przez RPP może przynieść ci znacznie lepsze oferty depozytów terminowych, ale również nie od razu. Przyjdzie ci na to poczekać co najmniej kilka tygodni od chwili podjęcia przez RPP odpowiedniej decyzji.

Natomiast dla krajowej gospodarki wzrost i spadek stóp procentowych ma duży wpływ. Stopy te wpływają na poziom wskaźników makroekonomicznych m.in. na inflację czy sprzedaż i produkcję.

Dodano:
17 Gru 2019

Zaktualizowano:
24 Wrz 2020

0 Komentarze

Wpisz komentarz (od 5 do 5000 znaków)

Dziękujemy!

Twój komentarz został dodany. Po akceptacji, zostanie wyświetlony na stronie.

Podobne artykuły